Poznaj Polskę i
jej sąsiadów z Polą Neis 

Rekord Polski w liczbie odwiedzonych muzeów, restauracji i atrakcyjnych miejsc.
Polish English French German Italian Portuguese Russian Spanish
reklama1
reklama2
reklama3
reklama4
reklama5
reklama6
reklama7
reklama8
reklama9
r10
r11
r12
r13
r14 
r15 
r16 
r17 
 r18
r19 
 r20
r21 
 r22
 r24
 r25
 r26
 r27
r28 
r29 
r30 
r33 
Utworzono: 04.01.2015r.

Groty Nagórzyckie - Tomaszów Mazowiecki, woj. łódzkie

Groty Nagórzyckie - ekspozycja stanowiska górniczego. Groty Nagórzyckie - ekspozycja stanowiska górniczego.

Tomaszów Mazowiecki i jego okolice pod względem turystycznym i przyrodniczym należą do jednych z ciekawszych obszarów Polski. Przez Tomaszów przepływa rzeka Pilica, która jest także malowniczym szlakiem kajakowym. Najciekawszym produktem, stanowiącym markę promocyjną nawiązującą do historycznego i kulturowego dziedzictwa miasta jest tzw. „Tomaszowska Okrąglica”. W jej skład wchodzą: Niebieskie Źródła, Groty Nagórzyckie i Skansen Rzeki Pilicy.

Jesienią zeszłego roku odwiedziłam Groty Nagórzyckie. Było bez ścisku i tłoku. Przewodnikowi bowiem przyszło prowadzić tylko dwie osoby. Nie mogłam więc nie skorzystać z takiej okazji, żeby „wyciągnąć” od oprowadzającego wielu dodatkowych informacji o terenie, jak i o samych grotach. Standardowo zwiedzanie trwa około 30 minut, moje zajęło ponad godzinę.    

 „Nie ma piasku za łupiny”

Groty Nagórzyckie są jedną z największych atrakcji geologicznych województwa łódzkiego. Stanowią one rozległy system podziemnych grot, komnat i pieczar wraz z prowadzącymi do nich korytarzami. Powstanie ich wiąże się z eksploatacją piasku wykorzystywanego najpierw na potrzeby gospodarskie (np. używano go do mycia naczyń), a następnie dla hut szkła od końca XVIII wieku do początku XX wieku. Okazało się bowiem, iż nagórzycki piasek, zawierający aż ponad 90% przezroczystego kwarcu, nie ustępował cenionemu w Europie piaskowi z Saksonii. Niemal z dnia na dzień „zwykły” piasek z Nagórzyc stał się cenionym i poszukiwanym surowcem, a jego wartość wielokrotnie wzrosła.

Wcześniej popularna była wymiana piasku wydobywanego z grot nagórzyckich na ziemniaczane obierki, gwarowo nazywane „łupinami”. Tutejsi górnicy karmili nimi swoją trzodę. Pozyskiwali je w ten sposób od mieszkańców Tomaszowa. Tych wymian zaprzestano, kiedy doceniono wartość nagórzyckiego piasku dla hut szkła. To właśnie z tych zaniechanych transakcji wzięło się popularne niegdyś porzekadło „nie ma piasku za łupiny”, które było synonimem wymiany niekorzystnej, nieopłacalnej.

Wydobycie piasku

Piasek wydobywano metodą ręcznego urobku w podziemnych wyrobiskach, a następnie transportowano go do pobliskich hut szkła. Ze względu na słabą zwięzłość skały, możliwe było użycie prostych narzędzi. Początkowe wnęki przekształciły się z czasem w obszerne jaskinie, do których wjeżdżano wozami konnymi.

Nie stosowano obudowy zabezpieczającej wyrobiska przed ciśnieniem górotworu, jednak wydobycie prowadzone było zgodnie z dziewiętnastowiecznymi zasadami sztuki górniczej i zapewniało ochronę stropu przed zawałem. Będąc w grotach ma się wrażenie, jakby się było we wnętrzu jakiejś starej budowli. Cały strop i pozostawione podpory są bowiem w kształcie łuków. Największe wyrobisko zwane Salą Królewską ma 30 m długości, 25 m szerokości i 3 m wysokości. Każda komora nosiła inną nazwę: Boczna, Borsucza, Ciemna, Jeziorna, Niedźwiedzia, Taneczna, Złodziejska czy Rabunkowa. Chaotyczna eksploatacja wyrobisk spowodowała zawał jednej z komór. W katastrofie zginął mieszkaniec Nagórzyc. Przyczyniło się to do wydania przez władze carskie zakazu eksploatacji piasku. Od tamtego czasu Groty Nagórzyckie stały się lokalną atrakcją turystyczną. Przez wiele lat zapomniane i zaniedbane, aż w końcu zostały zamknięte ze względów bezpieczeństwa.

Dzięki projektowi zrealizowanemu przez władze Tomaszowa Mazowieckiego w latach 2007 - 2013 „Zabezpieczenie i adaptacja wyrobisk Grot Nagórzyckich”, udało się zabezpieczyć dawne wyrobiska i udostępnić je turystom.

Jak powstały piaski?

Geologiczna metryka skał piaskowcowych, zalegających tzw. Synklinę Tomaszowską, sięga co najmniej 120 milionów lat. Podczas trwającej wtedy epoki kredowej wielokrotnie wkraczało tutaj i wycofywało się morze. W pewnym okresie z wypiętrzającego się masywu małopolskiego spływała do niego potężna rzeka, która na obszarze wspomnianej synkliny - niecki utworzyła deltę. To tutaj osadzały się piaski transportowane z rejonu dzisiejszych Gór Świętokrzyskich. W miarę słabnięcia siły nośnej rzeki w niecce osadzały się coraz drobniejsze frakcje piasków. Utworzone w ten sposób na jej obszarze złoża piasków kwarcowych mają aż 150 m grubości i rozciągają się na przestrzeni 35 kilometrów kwadratowych. Dzięki ostatniemu zlodowaceniu lodowiec, który miał tutaj ponad kilometr wysokości, „sprasował” złoża piasku do obecnej postaci. W wyniku tego sprasowania, piasek z pozoru przypomina skałę. Jednak po wysuszeniu rozsypuje się na drobne ziarenka. Dzięki swoim właściwościom, piasek wykorzystuje się do klepsydr (można je zobaczyć zamontowane na trasie zwiedzania, są - jak powiedział przewodnik - symbolem grot).

Obecnie

Piaski z okolic Tomaszowa są od wielu lat przedmiotem eksploatacji w pobliskiej odkrywkowej kopali „Biała Góra”. Złoża pisaku oszacowane są na niemal 900 milionów ton i stanowią aż 90 procent polskich zasobów. W pobliskim Ujeździe powstała jedna z największych na świecie fabryk produkujących szkło. Dziennie w tej hucie powstaje ponad 1000 t szkła.

Warte zobaczenia są także Małe Groty, które położone są na przeciwległym, prawym brzegu Pilicy.  Sąsiadujące z rzeką, skaliste zbocze, było kiedyś nazywane również „skałkami” i „jamiskami”, a dzisiaj nosi nazwę Małych Grot. Zostały one wydrążone w tym samym złożu i w tych samych celach co Groty Nagórzyckie. Ale o tym następnym razem.

Podziemna trasa turystyczna „Groty Nagórzyckie” jest czynna:

w okresie  1 kwietnia  -  31 października od wtorku  do niedzieli w godzinach  10.00-18.00 (wejście ostatniej grupy – o godzinie 17.30),

w okresie 1 listopada – 31 marca od wtorku do piątku w godzinach 8.00 – 16.00 oraz  w soboty i  niedziele w godzinach 10.00-16.00 (wejście ostatniej grupy – o godzinie 15.30).

W poniedziałki trasa jest nieczynna.

Za normalny bilet trzeba zapłacić – 5 zł, a ulgowy kosztuje - 4 zł. Dla dzieci do lat czterech wstęp jest bezpłatny. Długość trasy – ok. 160 m.

Skąd:

POZNAJ Z POLĄ NEIS SĄSIADÓW POLSKI

Niemcy

flaga niemiec mala

Rosja

flaga-rosji-mala

Litwa

flaga-litwy-mala

Białoruś

flaga-bialorusi-mala

Ukraina

flaga-ukrainy-mala

Słowacja

flaga-slowacji-mala

Czechy

flaga-czech-mala
Niemcy Rosja Litwa Białoruś Ukraina

Słowacja

Czechy