Poznaj Polskę i
jej sąsiadów z Polą Neis 

Rekord Polski w liczbie odwiedzonych muzeów, restauracji i atrakcyjnych miejsc.
Polish English French German Italian Portuguese Russian Spanish
reklama1
reklama2
reklama3
reklama4
reklama5
reklama6
reklama7
reklama8
reklama9
r10
r11
r12
r13
r14 
r15 
r16 
r17 
 r18
r19 
 r20
r21 
 r22
 r24
 r25
 r26
 r27
r28 
r29 
r30 
r33 
Utworzono: 08.06.2017r.

Ruiny zamku w Janowcu k. Kazimierza Dolnego. Jedyny zamek w dawnym bloku wschodnim, który był własnością prywatną

Zamek w Janowcu. Zamek w Janowcu.

Janowiec to wieś położona w województwie lubelskim, w powiecie puławskim, w gminie Janowiec. Znajduje się niedaleko Kazimierza Dolnego, ale tylko w linii prostej. Bo obie miejscowości dzieli rzeka Wisła. Z Janowca do Kazimierza można się dostać przez Puławy lub przez Wisłę promem linowym Janowiec (prom nie kursuje w sezonie jesienno-zimowym).

W miejscowości znajdują się ruiny okazałego zamku wybudowanego w I połowie XVI wieku przez Mikołaja Firleja i jego syna - Piotra Firleja. Część zamku została jednak odbudowana i udostępniona turystom - obecnie oddział Muzeum Nadwiślańskiego w Kazimierzu Dolnym.

j1

Co ciekawe, do 1975 roku zamek był prywatną własnością Leona Kozłowskiego, który kupił go w 1931 roku. Kozłowski wyremontował tylko dwa pomieszczenia, w których często przebywał. Zamek z przylegającymi do niego gruntami był majątkiem zbyt małym, by objęła go nacjonalizacja w ramach uchwalonej reformy rolnej. W efekcie Kozłowski był jedynym w bloku wschodnim prywatnym właścicielem zamku. Obiecywał, że jak znajdzie skarb ukryty w podziemiach zamku, to go odbuduje. Zamku nie odbudował, co chyba automatycznie nie oznacza, że skarbu nie odnalazł. :)

W 1975 r. właścicielem zostaje Muzeum Nadwiślańskie w Kazimierzu Dolnym. Przeprowadzono badania architektoniczne i archeologiczne, zamek częściowo odbudowano i zaadaptowano na potrzeby muzeum.  

j2

Obok zamku znajduje się skansen budowli folwarcznych, tzw. zespół dworski. W jego skład wchodzą: dwór z Moniak k. Urzędowa (XVIII w.), stodoła z Wylągów k. Kazimierza Dolnego (XIX w.), spichlerz z Podlodowa (XIX w.) oraz lamus i wozownia z Kurowa z przełomu XIX i XX wieku.

Pierwszym był Mikołaj Firlej

Zamek został zbudowany w latach 1508-1526 z fundacji Mikołaja Firleja i pozostawał przez niemal 100 lat w rękach rodu.

j6

Pierwotnie miał charakter obronny, w II poł. XVI w. zmienia funkcję na rezydencjonalną. Andrzej Firlej (1577- 87) buduje renesansowe skrzydło pałacowe z attyką i krużgankami kolumnowymi; w I poł. XVII w. Tarłowie przebudowują skrzydło południowe, dodając cylindryczne wieże. Wnętrza otrzymują bogaty wystrój sztukatorski o cechach baroku rzymskiego. Powstaje tzw. Dom Północny i czterokondygnacyjne skrzydło wschodnie z dekoracyjnymi krużgankami.

j3

Ok. 1650 r. zamek przechodzi w ręce Lubomirskich, rozebrano wieżę płn. i na jej miejscu wzniesiono obszerne kuchnie zamkowe. Nad studnią wybudowano kaplicę. Wnętrza otrzymały dekoracje malarskie i sztukaterie w stylu Ludwika XV. W 1780 r. zamek kupuje Mikołaj Piaskowski. Budowla opuszczona na pocz. XIX w., wielokrotnie zmienia właścicieli, niszczona m.in. podczas wojen Napoleona z Austrią oraz I i II wojny światowej. W 1931 r. ruiny zamku i park kupił Leon Kozłowski.

j4

Przy budowie zamku zaangażowani byli wybitni architekci i rzeźbiarze: Santi Gucci (2. poł. XVI w.), Giovanni B. Falconi, Tylman z Gameren (XVII w.). Budowla z opoki górnokredowej, wydobywanej w miejscowych kamieniołomach, uzupełnianej cegłą, otynkowana. W pierwszej fazie mury ozdobiono malowanymi białocynobrowymi pasami. Pierwotnie zamek bastejowy z narożnymi basztami, połączonymi murami kurtynowymi z systemem strzelnic. Zbudowany na planie nieregularnego wieloboku, dopasowanego do kształtu wzgórza. W elewacji skrzydła wschodniego pozostałości dekoracji przedstawiającej pieszych żołnierzy (XVII w.). Częściowo zachowały się sztukaterie we wnętrzach skrzydła południowego.

Naprzeciw głównego wejścia warto zwrócić uwagę na zrekonstruowany portal z pałacu Andrzeja Firleja zaprojektowany przez Santi Gucciego z herbem Lewart (Firlejów) i Dołęga (Szreńskich) oraz z maszkaronem na zworniku.

j5

Muzeum

Na zamku znajduje się stała wystawa poświęcona jego historii.  We wnętrzu Domu Północnego prezentowana  jest wystawa historyczna i wystawa fajansu holenderskiego ze zbiorów Jędrzeja Jaworskiego.

W sali niebieskiej do najcenniejszych obiektów należy kamienny ołtarz św. Jerzego (ok. 1600 r.) pochodzący z kościoła parafialnego w Janowcu. W kilku miejscach zachowała się jego pierwotna polichromia. Warto też obejrzeć gabloty, w których znajdują się zabytki archeologiczne: fragmenty szklanych i ceramicznych naczyń, dekoracyjne elementy z metalu i ciekawa grupa kafli piecowych (najstarsze, z gryfem i ze stylizowanym kwiatem, pochodzą z pocz. XVI w., najmłodsze, z niebieskimi kwiatami, z przełomu XVII i XVIII w.). W sali dominują kopie nagrobków pierwszych właścicieli zamku: Mikołaja, Piotra, Andrzeja Firleja i jego żony Barbary. Dwie oryginalne lufy armatnie i kopia zbroi przypominają o pierwotnym (obronnym) charakterze budowli.

j7

j8

W sali czerwonej zgromadzone zostały zabytkowe meble, które przywołują dawny wystrój komnat. Jest tu masywna szafa gdańska, ozdobny barokowy stół z marmurowym blatem, krzesło i dwie skrzynie posagowe. Ponadto znajdują się tu reprodukcje grafik z XVII-XIX w. przedstawiających Janowiec (najstarszy widok pochodzi z 1656 r.). Po prawej stronie stoi model ruin zamku w stanie obecnym.

j11

j10

j9

W sali białej znajdują się trzy kolejne modele ukazujące dawny wygląd zamku odtworzony na podstawie badań. Widać na nich pierwszą budowlę z czasów Mikołaja Firleja, przebudowę Santi Gucciego oraz zamek z czasów Lubomirskich. Po prawej stronie od wejścia stoi niemiecki neobarokowy kredens z 1814 r., w którym umieszczone są cynowe talerze. Warto też zwrócić uwagę na kącik Leona Kozłowskiego - oprócz jego portretów i zdjęć z uroczystego przekazania zamku, znajduje się tam klucz do bramy. Na ścianach sali wiszą herby właścicieli zamku oraz chorągwie z herbami Firlejów, Tarłów i Lubomirskich.

j12

j13

Na wystawie fajansu w podziemiu można obejrzeć holenderską ceramikę (XVII-XX). Zbiór ukazuje różnorodności jej form i bogactwo motywów zdobniczych.

Jędrzej Jaworski o wystawie fajansu holenderskiego

Upadek browarów holenderskich w XVII w., głównie w Delft, stał się opatrznościowym wydarzeniem dla rozwoju sztuki użytkowej i zdobniczej w Europie. Na fali mody na chińską porcelanę pragmatyczni

Holendrzy uruchomili w upadłych browarach dziesiątki wytwórni fajansu, tworząc ośrodki ceramiczne, w których wykształcił się charakterystyczny dla fajansów holenderskich zasób motywów dekoracyjnych (holenderskie motywy pejzażowe i sceny rodzajowe, tulipany, egzotyczne motywy wschodnie).

j14

Wspaniale rozwijającemu się malarstwu holenderskiemu (Jan Vermeer van Delft, Harmenszoon van Rijn - Rembrandt) towarzyszył rozkwit rzemiosła artystycznego, zwłaszcza ceramiki (m.in. fajanse z Delft). W XVII I XVIII w. eksport „delftów” (holenderskich fajansowych wyrobów użytkowych i dekoracyjnych) objął całą Europę, a w XIX i XX stuleciu przyniosły rozwój tej branży na przemysłową skalę. Obok wyrobów złotniczych zdobiona ceramika holenderska stała się, także w dawnej Polsce, powszechnym elementem wystroju wnętrz domów wielmożów, szlachty i bogatych mieszczan. Aby się o tym przekonać wystarczy obejrzeć prezentowane na Zamku Królewskim w Warszawie pozostałości „delftów” z warszawskiej starówki, „delfty” w Muzeum Uniwersytetu Jagiellońskiego i Zamku Królewskiego na Wawelu w Krakowie oraz w Pałacu Wilanowskim i w zbiorach Muzeum Narodowego w Warszawie.

j15

j16

U schyłku lat 70. XX w. w okresie tworzenia Muzeum Sztuki Złotniczej w Kazimierzu Dolnym miałem nadzieję, że stanie się ono zalążkiem dla Muzeum Sztuki Zdobniczej. Fajanse holenderskie wydały mi się doskonałym tłem dla ekspozycji złotnictwa - stąd, obok kolekcji sreber z okresu XVII - XX w., zgromadziłem kolekcję XVII - XX w. ceramiki holenderskiej. Gabaryty piwnic Muzeum Sztuki Złotniczej przy kazimierskim Rynku nie dały szansy na wspólną ekspozycję fajansu i sreber, a późniejsze, dokonane w 1997 r. zamknięcie siedziby Muzeum Sztuki Złotniczej odsunęło ten temat w cień. Ostatnia modernizacja piwnic „Domu Północnego” na zamku w Janowcu stworzyła możliwość publicznej prezentacji części kolekcji fajansu holenderskiego - zamierzonej jako tło dla złotnictwa w czekającej na dokończenie rozbudowy siedzibie Muzeum Sztuki Złotniczej w Kazimierzu Dolnym.

j17

j18

Niżej podpisany życzy każdemu gościowi tej wystawy, by znalazł w swoim domu odrobinę miejsca na zdobioną kobaltem ceramikę, choćby najmniejszą, ale z krainy wiatraków. Dla zdrowia i szczęścia. Jędrzej Jaworski

j19

j20

 

W galerii: zdjęcia zamku i okolic z krużganków.

 

W pobliżu warto zobaczyć:

Dwór z Moniak w Janowcu

- Zabytkowy kościół w Janowcu

Zespół zamkowy w Kazimierzu Dolnym z niepowtarzalnym widokiem na rzekę Wisłę

- Wystawę "Żydowski Kazimierz" w kazimierskiej synagodze

Zespół pałacowo-parkowy w „Polskich Atenach” – Muzeum Czartoryskich w Puławach

Przeczytaj także:

- Janowiec nad Wisłą, czyli dawna wieś Serokomla

- Perełki kulinarne Polski (4). Ketchup z Serokomli

 

W artykule wykorzystałam teksty z tablic informacyjnych.

Skąd:

POZNAJ Z POLĄ NEIS SĄSIADÓW POLSKI

Niemcy

flaga niemiec mala

Rosja

flaga-rosji-mala

Litwa

flaga-litwy-mala

Białoruś

flaga-bialorusi-mala

Ukraina

flaga-ukrainy-mala

Słowacja

flaga-slowacji-mala

Czechy

flaga-czech-mala
Niemcy Rosja Litwa Białoruś Ukraina

Słowacja

Czechy