Poznaj Polskę i
jej sąsiadów z Polą Neis 

Rekord Polski w liczbie odwiedzonych muzeów, restauracji i atrakcyjnych miejsc.
Polish English French German Italian Portuguese Russian Spanish
reklama1
reklama2
reklama3
reklama4
reklama5
reklama6
reklama7
reklama8
reklama9
r10
r11
r12
r13
r14 
r15 
r16 
r17 
 r18
r19 
 r20
r21 
 r22
 r24
 r25
 r26
 r27
r28 
r29 
r30 
r33 
Utworzono: 27.03.2014r.

Ciekawe zabytki na zaniedbanym placu – Spała, woj. łódzkie

Spała. Pomnik żubra. Spała. Pomnik żubra.

Spała to niewielka miejscowość położona niedaleko Tomaszowa Mazowieckiego, ok. 110 km od Warszawy i  ok. 60 km od Łodzi. Jej lokalizacja w kompleksie lasów spalskich powoduje, że była i jest atrakcyjnym celem wypoczynku. Była rezydencją rosyjskich carów. Niegdyś odpoczywali w niej także dawni prezydenci Polski. Na jej terenie można oglądać pozostałe po tamtych czasach obiekty architektoniczne. Jest wieża ciśnień, budynki koszarów kozackich, dwa hotele dla carskich gości (Bristol i Savoy, dzisiaj pod nazwami Dzik i Rogacz), drewniany kościółek, mały park z ciekawymi okazami drzew.

Obecnie Spała ma opinię jednej z bardziej przyjaznych miejscowości do uprawiania różnych form aktywnego wypoczynku. Są trasy rowerowe i piesze, można wybrać się na wycieczkę kajakiem po przepływajacej przez nią malowniczej i szerokiej Pilicy. Zwiedzić pobliskie Smardzewice z hodowlą żubrów czy Konewkę ze schronem z czasów II wojny światowej. Spała. Pomnik żubra.

Tutaj też mieści się Ośrodek Przygotowań Olimpijskich – COS, hotele, lokale gastronomiczne. Co roku odbywają się w niej Dożynki Prezydenckie, organizowane są zloty harcerskie.  

Jednym z piękniejszych miejsc w Spale, przesyconych historią jest  jej centrum. Tutaj, na tyłach zabytkowej zabudowy znaleźć można niewielki plac. Schowany pośród starych drzew kryje niezwykłe muzeum. 

Carski pomnik żubra

Na skrawku ziemi w kształcie wydłużonego prostokąta znajduje się przy jednym z jego boków  zabytkowy pomnik żubra, który jest nieoficjalnym herbem miejscowości. Z umieszczonej przy posągu  tablicy można przeczytać, iż:  Historia posągu żubra zaczyna się od carskiego polowania odbytego w dniach 6 i 7 października 1860 roku w Puszczy Białowieskiej. W wielkich, dwudniowych łowach na zaproszenie cara Aleksandra II uczestniczyli również Spała. Żeliwna statua żubra - widok ze zniszczonego placu za nieistniejącym kortem tenisowym.przedstawiciele dworów panujących ówczesnej Europy. Ubito prawie 100 sztuk grubszego zwierza, zaś z ręki samego cara padło m.in. 10 żubrów. Dla upamiętnienia tego wydarzenia car polecił ustawić na miejscu łowów posąg żubra naturalnej wielkości.  Spała. Tablica z historią posągu żubra.

Statua, którą zaprojektował Mihaly A. Zichy – nadworny artysta malarz cara Aleksandra II została odlana z żeliwa przez fabrykę Ogariowa w Petersburgu. Ważący 4 tony pomnik z wysokim, również żeliwnym postumentem, opatrzonym opisem głośnego polowania, stanął w Zwierzyńcu (pomiędzy Białowieżą i Hajnówką) w 1862 roku.

W sierpniu 1915 roku z rozkazu władz rosyjskich statuę żubra wraz z postumentem zdemontowano i ewakuowano przed nadciągającą ofensywą armii niemieckiej, wywożąc go koleją do Moskwy. W 1924 roku pomnik ten na mocy Traktatu Ryskiego został zwrócony stronie polskiej przez władze sowieckiej Rosji w drodze rewindykacji zagrabionych pamiątek historycznych.

Po przywiezieniu z Moskwy posąg żubra z rozłożonym postumentem trafił najpierw na dziedziniec  Zamku Królewskiego w Warszawie. Następnie przez kilka lat był przechowywany w warszawskim Muzeum Ziemi. W 1928 roku na mocy decyzji Prezydenta RP – Ignacego Mościckiego został przeniesiony do jego letniej rezydencji w Spale. Żeliwną statuę żubra ustawiono tutaj na nowym, kamiennym postumencie.  Historyczny posag żubra był oficjalnym godłem Jubileuszowego Zlotu Harcerstwa Polskiego, odbywającego się w Spale latem 1935 roku.

Reprezentacyjny pałacyk

Spała. Plac - pomiędzy pomnikiem żubra a fundamentem pałacyku myśliwskiego.Po przeciwnej stronie prostokątnego placu, w odległości 150 m od pomnika, można natknąć się na ruiny dawnego pałacyku myśliwskiego. Pozostałe po historycznej budowli fragmenty fundamentu stoją przy wewnętrznej drodze z domami wczasowymi.

O budynku kryjącym jego ciekawą historię i związanych z nim ludźmi można dowiedzieć się z tablicy informacyjnej ustawionej przy jednym z rogów fundamentu:  Historia spalskiego pałacyku sięga polowania odbytego w tej okolicy jesienią 1876 roku przez następcę tronu Rosji – wielkiego księcia Aleksandra Aleksandrowicza Romanowa (późniejszego cara Aleksandra III). Wyraził on wówczas życzenie wybudowania tutaj dla niego myśliwskiego pałacyku. Wolę władcy spełnił po dziewięciu latach wielki łowczy dworu carskiego – margrabia Zygmunt Wielopolski. Do wzniesienia myśliwskiej stanicy dla cara zaangażował on w październiku 1884 roku wziętego architekta i budowniczego – Leona Mikuckiego. Budowa pałacyku w Spale trwała do lipca 1885 roku, ale car Aleksander III zawitał do niego po raz pierwszy we wrześniu roku następnego.Spała. Pałacyk myśliwski - fragment fundamentów, widok z boiska na środku placu.

Ta jednopiętrowa budowla, wzniesiona na planie  wydłużonego prostokąta o wymiarach 60 x 15 m, nosiła widoczne cechy modnego wówczas stylu uzdrowiskowego. Miała  murowany parter z czerwonej cegły i drewniane pierwsze piętro. Do lewego narożnika pałacyku przylegała dwukondygnacyjna, drewniana weranda.

Parter pałacyku zajmowały pomieszczenia dla świty cara. On sam zajmował pokoje na I piętrze: gabinet, salon, sypialnię i jadalnię. Pałacyk nie posiadał kuchni, była ona w sąsiednim budynku gospodarczym, połączonym z pałacykiem krytym przejściem. Na okazałe umeblowanie i wyposażenie wnętrz pałacowych składało się m.in. mosiężna i pozłacana armatura sanitarna. Oprócz Aleksandra III w pałacyku tym Spała. Część fundamentu pałacyku myśliwskiego.zamieszkiwał podczas przyjazdów na łowy jego syn i następca – car Mikołaj II. Po raz ostatni bawił on tutaj z najbliższą rodziną i świtą w 1912 roku.

W latach wojny światowej spalski pałacyk był siedzibą niemieckiego dowództwa i lazaretu. W 1920 roku na mocy uchwały Rady Ministrów, pałacyk w Spale wraz z całym otoczeniem został przeznaczony do „…celów prezentacyjnych  Rzeczypospolitej”, by pełnić role letniej rezydencji prezydentów RP.  W latach 1921 – 22 kilkakrotnie bywał tutaj Naczelnik Państwa – Józef Piłsudski. Po nim przyjeżdżał tu na wypoczynek Prezydent RP – Stanisław Wojciechowski. Spała. Widok zniszczonego fundamentu pałacyku myśliwskiego.

Okres prawdziwej świetności pałacyk ten wraz z całą Spałą przezywał za prezydentury Ignacego Mościckiego, który przebywał w niej chętnie i bardzo często. Za jego czasów Spała pełniła nie tylko funkcję rezydencji, ale niemalże drugiej – obok Zamku Królewskiego – siedziby Głowy Państwa. Dlatego też pałacyk poddano gruntownej przebudowie. Oprócz codziennej pracy I. Mościckiego oraz licznych polowań i wykwintnych rautów (również z udziałem zagranicznych dyplomatów) prezydencki pałacyk był centralnym punktem trwających często w Spale ogólnopolskich uroczystości.

Podczas II wojny światowej pałacyk ten zajmowało dowództwo Wehrmachtu na obszar Generalnej Guberni. W styczniu 1945 roku, wkrótce po przejściu ofensywy Armii Czerwonej, pałacyk został najpierw splądrowany, a następnie spalony.

Obecnie jedyną pozostałością po tej budowli są jej fundamenty z ciosów kamiennych zachowane niemal w całości.

Zaniedbana wizytówka

Teren, na którym znajdują się  statua żubra i pozostałości po pałacyku mógłby być jednym z najwspanialszych, najchętniej odwiedzanych w Spale przez turystów miejsc. Z nastrojowymi latarniami, ławeczkami przy ładnie urządzonych alejkach z zadbanymi trawnikami, z kwiatowymi rabatami, może także z muszlą koncertową byłby zapewne magnesem przyciągającym niejednego odwiedzającego.

Ale tak niestety nie jest. Obecnie plac - jak mnie poinformowano w UG Inowłódz, należący do Funduszu Wczasów Pracowniczych -  przedstawia żałosny widok. Zaniedbany i opuszczony zieje pustką.

Spała. Tablica z historią pałacyku myśliwskiego.Osamotniony pomnik żubra ukryty za rosnącymi przed nim zielonymi krzewami na jednym końcu  placu. Zdewastowane, niezabezpieczone przed dalszym zniszczeniem fundamenty pałacyku na drugim jego końcu. Pomiędzy nimi zapuszczone boiska do gry w piłkę, relikt dawnego kortu tenisowego. Opłakany stan ławek, walające się wszędzie śmieci. To dzisiejszy obraz skweru (dawnego ogrodu przed pałacem), przy którym znajdują się zabytkowe pamiątki. 

Ten wyjątkowy punkt, który ma okazję  być wizytówką miejscowości jest zupełnie niewykorzystany. Zamiast oferować znakomitą symbiozę historii i nowoczesności - odstrasza. Cichy i smutny popada w coraz większą  ruinę. 

 

 

Przeczytaj także:

- Zabite zwierzęta "promują" Spałę

- Opłaty w COS w Spale za korzystanie z infrastruktury sportowej

 W pobliżu warto zobaczyć:

- Tajemnicze schrony w Konewce i Jeleniu

- Ośrodek Hodowli Żubrów – Smardzewice

- Zamek Kazimierza Wielkiego w Inowłodzu

- Romański kościółek w Inowłodzu

- Rezerwat przyrody „Niebieskie Źródła”

- Groty Nagórzyckie

 

Skąd:

POZNAJ Z POLĄ NEIS SĄSIADÓW POLSKI

Niemcy

flaga niemiec mala

Rosja

flaga-rosji-mala

Litwa

flaga-litwy-mala

Białoruś

flaga-bialorusi-mala

Ukraina

flaga-ukrainy-mala

Słowacja

flaga-slowacji-mala

Czechy

flaga-czech-mala
Niemcy Rosja Litwa Białoruś Ukraina

Słowacja

Czechy